Schröder-Schräder, Truus

(* 23 augustus 1889 - † 12 april 1985)

Tijdens een wandeling over de labyrint-achtige begraafplaats ‘Den en Rust’ in Bilthoven zijn veel interessante grafmonumenten te zien. Van een adembenemend metalen beeldhouwwerk dat lijkt op een sterrenstelsel tot symbolen van brandy en sigaren op grafstenen; er zijn veel grafmonumenten die de aandacht trekken. Tussen de kronkelige paden onder de bomen staat ook een minimalistisch grafmonument dat door de geringe hoogte misschien niet direct opvalt. Zonder symbolen of versiering is het in eerste instantie onopvallend, maar bij nader onderzoek wel merkwaardig door zijn moderne piramide-achtige voorkomen. Op het grafmonument staat: ‘T. Schröder-Schräder’. Wie was zij?

Grafmonument ‘T. Schröder-Schräder’

Leven

Geertruida Antonia (Truus) Schröder-Schräder werd geboren op 23 augustus 1889 in Deventer. Haar ouders waren Bernardus Johannes Schräder, een textielhandelaar, en Johanna Geertruida Mentzen, beiden katholiek. Haar moeder overleed toen Truus vier jaar oud was. Haar vader trouwde opnieuw, maar Truus had een moeilijke relatie met haar stiefmoeder en ze werd op een gegeven moment naar een katholieke kostschool in Amersfoort gestuurd.

Al op jonge leeftijd was Truus geïnteresseerd in het modernisme en was ze een bewonderaar van de architect Berlage. Truus was niet opgeleid tot kunstenaar, maar tot apothekersassistente, en studeerde een korte tijd Engels in Londen en architectuur en kunstgeschiedenis in Hannover. Ze werkte als apothekersassistente tot haar huwelijk in 1911 met advocaat Adriaan Frederik (Frits) Christiaan Schröder, zoon van een kennis van haar vader. Dit was toevallig hetzelfde jaar als Gerrit Rietveld met zijn vrouw, Vrouwgien Hadders, trouwde.

Truus Schröder-Schräder.
(Collectie Centraal Museum Utrecht / Rietveld Schröderarchief)

Het huwelijk van Truus en Frits Schröder kende uitdagingen, zoals meningsverschillen rond de onafhankelijkheid van de vrouw en de opvoeding van de kinderen. Ze woonden op de Biltstraat in Utrecht met hun drie kinderen, tot Frits overleed in 1923.

Samenwerking met Gerrit Rietveld

Truus ontmoette Rietveld voor het eerst in 1911, toen hij een bureau aan haar huis in Utrecht leverde. In 1921 werd Rietveld ingehuurd om een kamer in hun huis te verbouwen. De kamer was strak en modern ingericht, in tegenstelling tot de rest van het neoclassicistische huis.

In 1923, na de dood van Frits, heeft Truus Rietveld weer ingehuurd om een nieuw huis voor haar en haar kinderen te bouwen: het huis dat later bekend werd als het Rietveld Schröderhuis. Deze opdracht leidde niet alleen tot het huis dat nu UNESCO-werelderfgoed is, maar ook tot een liefdesrelatie die de rest van hun leven duurde.

Rietveld Schröderhuis (foto Basvb - CC BY SA 3.0 NL)

Tijdens haar leven was Truus een erkend binnenhuisarchitect en kunstenaar, maar dit feit raakte later in de vergetelheid. Rietveld trok bij Truus in, na de dood van zijn vrouw Vrouwgien Hadders in 1957. De begane grond van het Rietveld Schröderhuis fungeerde als architectenkantoor voor haar en Gerrit Rietveld. Samen met Rietveld ontwierp ze veel interieurontwerpen en gebouwen zoals de Rietveldwoningen aan de Erasmuslaan in Utrecht (1930) en de Utrechtse Bioscoop Vreeburg (1936, gesloten 1974).

In 1951 werden Rietveld en Truus zelfs genoemd als co-ontwerpers tijdens de Stijl-tentoonstelling in het Amsterdamse Stedelijk Museum. Na de dood van Rietveld in 1964 werkte Truus aan het opbouwen van een archief van zijn werk.

Dood en graf

Truus bleef in het Rietveld Schröderhuis wonen tot haar dood op 12 april 1985. Na haar dood werd het Rietveld Schröderhuis voor het publiek geopend. Maar pas na haar overlijden ontdekten mensen weer haar rol als medeontwerper van het huis en de baanbrekende architectuur van Gerrit Rietveld. Haar werk en documenten zijn nu ook onderdeel van de collectie van het Centraal Museum, en het huis is nu een symbool van haar creativiteit, kracht en onafhankelijkheid. Het staat sinds 2000 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Truus werd in besloten kring begraven op de begraafplaats Den en Rust in Bilthoven. Het grafmonument is ontworpen door Helma van Rens, een kunstenaar die ook eerder heeft gewerkt aan het verzamelen en publiceren van Rietveld’s geschriften in 1979. Van Rens heeft opmerkelijke kunstwerken gemaakt, zoals het grote rode ijzeren openluchtkunstwerk ‘Eerste stap’ in Utrecht.

Grafmonument Truus Schröder-Schräder.

De vorm van het grafmonument van Truus Schröder-Schräder is een piramide met twee vlakken van wit marmer en met twee open zijkanten. De piramide is al heel lang in gebruik als funerair symbool, zoals in het oude Egypte. In modernistische funeraire ontwerp is het vaak een symbool van transcendentie, tijdloosheid en geometrische zuiverheid.

Truus werd begraven naast Rietveld, maar zijn resten zijn in 1995 op verzoek van zijn kinderen naar begraafplaats Soestbergen in Utrecht overgebracht.

Bezoeken

Een bezoek aan het graf van Truus Schröder-Schräder is makkelijk te combineren met een bezoek aan het Rietveld Schröderhuis. Begraafplaats Den en Rust ligt op minder dan 20 minuten rijden van Utrecht.

Literatuur en internetbronnen (geraadpleegd maart 2026)

• Berents, Dick. “Truus Schröder, in: Bilthoven Begraven Naast Gerrit Rietveld.” Online Museum de Bilt (blog), 23 augustus, 2024. 

• Website “HELMA VANRENS”  

• Kunst in De Openbare Ruimte Utrecht. “Eerste Stap” . 

• Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, “Helma van Rens | RKDartists,” RKD Research.

• Rietveld, Gerrit Thomas. Gerrit Rietveld, teksten: een keuze uit de geschriften van Gerrit Rietveld. Redactie door Helma van Rens. Utrecht: Rap (Impress), 1979.

• Rietveld Schröderhuis. “Biografie Van Het Huis” 

• Rietveld Stichting. “Home - Rietveld Stichting,” January 23, 2022.